|
Oentsjerk Oentsjerk
ligt op een smalle zandrug en is het middelste dorp in de Trynw?den,
een streek die oorspronkelijk bestond uit “trye w?ddoarpen? nl.
Gytsjerk, Oentsjerk en Aldtsjerk. De dorpen M?ein, wat tot 1948 bij
Oentsjerk behoorde, en Roodkerk worden hier ook nog toe gerekend.
Volgens een bekende lengende zijn de dorpen in deze streek ontstaan
doordat hier vroeger een rijke weduwe Tryntsje woonde met zeven jongens.
Haar zonen kregen ieder als erfdeel een grote boerderij met veel land
toebedeeld. In de omgeving waarin zij zich daarna vestigden bouwden ze
meerdere huizen en natuurlijk ook een kerk. Ze vernoemden de ontstane
buurtschappen naar hun eigen naam. Zo werd Aldtsjerk naar de oudste zoon
genoemd en Oentsjerk zou door de zoon Oene gesticht zijn. Gieke bouwde
Gytsjerk, Rode werd Roodkerk, Rypke stichtte Ryptsjerk, Tiete bouwde
Tytsjerk en Wynse was de grondlegger van Wyns. De gehele streek werd
later Trynw?den genoemd, naar het gebied van Tryntsjemuoi. Het fraaie
kunstwerk tegenover het dorpscaf? wat in 1986 door Annet Haring
gemaakt is, houdt de herinnering aan deze legende levendig. De eerste
bebouwing in Oentsjerk is waarschijnlijk ontstaan aan het einde van de
Oenkerkervaart, vlakbij de Herv. kerk en rondom het dorpscaf?aan de
Rengersweg. Deze omgeving vormde de oorspronkelijke dorpskom. De latere
bebouwing vond later hoofdzakelijk plaats aan de doorgaande wegen en zo
is de nog steeds herkenbare lintbebouwing in ons dorp ontstaan. Een echt
centrum heeft Oentsjerk dus niet meer. Oentsjerk is vrij landelijk
gelegen en wordt in enkele historische boeken geroemd om zijn
schoonheid, boomrijke wegen en diverse bossen. Deze schoonheid is nog
steeds aanwezig en het dorp kent ook nu nog een grote variatie aan
landschappen. Rondom het nieuwe zorgcentrum Heemstra State ligt een
prachtig wandelpark met mooie singels en vijvers en iets noordelijker
vinden we het schitterende landgoed Stania State met zijn fraaie
Roodbaard tuin. Ten noorden van dit landgoed loopt het oude bospad de
Rode Singel en bevinden zich de bosjes Griekenland en Turkije. In dit
mooie gebied zijn ook een aantal nieuwe bossen aangeplant en bovendien
bevinden zich hier diverse ruiter- en wandelpaden. In de nabijheid van
het prachtige sportveldencomplex zijn diverse wandelpaden, een vijver en
het vrij hoog gelegen Kaetsjemuoibosk te vinden. Dit bosje ligt nog op
de oorspronkelijke hoogte, want de meeste percelen zandgrond zijn in de
vorige eeuw afgegraven en op een lager niveau gebracht. Ten westen van
het dorp ligt een mooi open weidelandschap met daarin nog een aantal in
bedrijfzijnde boerderijen. In dit weidegebied, met enkele hoger gelegen
zandgronden vinden we ook nog enkele moerasachtige gebieden. De
Oenkerkervaart, die langs de smalle Wijnzerdyk naar de Murk loopt, vormt
door zijn fraaie ligging een mooi geheel in het open landschap. De
monumentale hervormde kerk uit de 1e helft van de 13e eeuw
staat met zijn lange oprijlaan net buiten het dorp en is daardoor
kenmerkend en beeldbepalend voor ons dorp. Hij valt direct op in het
landschap. Vroeger een voornaam dorp Oentsjerk
stond vroeger bekend als een voornaam dorp en dit was waarschijnlijk te
danken aan de adellijke bewoners die hier destijds woonden. Eysingastate
wat al 1759 afgebroken is was ooit het woondomein van het adellijke
geslacht Van Eysinga. Het oude Heemstra State, ooit de bakermat van de
Van Heemstra’s, was van 1895 tot 1930 de woning van de baron Theo van
Welderen- Rengers. Deze persoon heeft zich op vele manieren ingezet voor
de ontwikkeling van de Trynw?den en ver daarbuiten. Na diens vertrek
is deze state door de Hervormde Kerken aangekocht en in 1931 verbouwd
tot rusthuis voor ouden van dagen. Dit gebouw is in 1972 afgebroken en
vervangen door het zorgcentrum Nieuw Heemstra State. Dit zorgcentrum is
in 2002 vervangen door het huidige gebouwencomplex van de Van Welderen
State. Alleen de vroegere tuinmanswoning en het prachtige wandelpark
herinneren ons nog aan het oude Heemstra State. In dit park bevindt zich
ook nog een paardengraf uit de adellijke tijd. Verderop staat het
markante gebouw Unia State, welke tot in de 18e eeuw ook adellijke
bewoners heeft gekend. Vanaf 1860 tot 1992 is het bewoond geweest door
diverse generaties artsen. Iets noordelijker bevindt zich het landgoed
Stania State, welke tot in de dertiger jaren van de vorige eeuw bewoond
geweest door de adellijke familie Van Welderen Rengers. De state die in
1854 in de huidige vorm gebouwd is door de familie Looxma, is daarna nog
jarenlang gebruikt als uithof van het Fries Museum. In een deel van het
vroegere koetshuis bevindt zich nu een theehuis en brasserie. De
voormalige jeugdherberg is in 2003 vervangen door een prachtige
tuinzaal. Stania State is een van de best bewaarde states in Friesland
en het prachtige landgoed wordt jaarlijks door duizenden mensen bezocht.
De Rengersweg en de straten in de eerste nieuwbouwwijken dragen de namen
van de vroegere adellijke families en houden zo het adellijke tijdperk
in ere. Het dorpskarakter en de verdere ontwikkeling Oentsjerk
was destijds een plattelandsdorp met een agrarisch karakter. De meeste
boeren zijn allang verdwenen. De boerderijen die nu nog in bedrijf zijn
vinden we alleen nog aan de Sanjesreed en Wynzerdyk. Enkele grote
boerderijen aan de Rengersweg herinneren ons nog aan deze vergane
glorie. Ook de straatnamen in de nieuwbouw ten zuiden van de Douwelaan
houden de herinnering aan die tijd levendig, zij dragen de namen van een
aantal oude weidegronden uit die periode. Het karakter van het dorp is
sinds de zestiger jaren vrij snel veranderd, want veel boeren en kleine
zelfstandigen hielden er toen mee op. Vanaf die tijd werd ook begonnen
met de bouw van nieuwe woonwijken. Deze nieuwbouw zette zich voort en
mede door de komst van vele nieuwe bewoners werd Oentsjerk vrij spoedig
een echt forenzendorp. Oentsjerk breidt nog steeds uit en door deze
groei is de leefbaarheid groter geworden. Het dorp telt vele
verenigingen, bezit een groot sportveldencomplex, een zorgcentrum, een
medisch centrum, twee kerken, twee basisscholen, een praktijkschool voor
veehouderij en een aantal winkels en zakelijke (familie)bedrijven. De
grootste werkgever is het zorgcentrum “It Skewiel? wat in de hele
Trynw?den opereert. De ouderen uit de Trynw?den kunnen voor hun
ontspanning terecht in het zorgcentrum Heemstra State, waarop allerlei
gebied wel wat te vinden is voor de 55 plussers. Voor de Trynw?dster
jongeren worden er regelmatig discoavonden georganiseerd in het BOB-
gebouw of in kerkelijke gebouw Pro Rege. Verder valt nog te vermelden
dat de bekende muziekvereniging “De Bazuin?landelijk gezien
behoorlijk op de trom slaat en al vele grote prijzen heeft behaald. Oentsjerk is
destijds door de gemeente Tytsjerksteradiel aangewezen als groeikern en
telde in 2003 ongeveer 1750 inwoners. Door deze ontwikkeling kan
Oentsjerk haar voorzieningen in stand houden en verder bouwen aan haar
toekomst. De vereniging voor Dorpsbelangen in Oentsjerk zet zich op
velerlei wijze in voor de ontwikkeling en de leefbaarheid van ons dorp.
De dorpskrant “De Koeketromp?wordt eveneens gebruikt om de
betrokkenheid en de onderlinge samenhang in ons dorp te vergroten. Jan van der Zwaag |