De Nederlands lijst van beschermde soorten omvat vogel-zoogdier-vlinder-amfibie-vleermuis-planten soorten, maar er staat geen enkele bijensoort op, terwijl 55% wilde of solitaire bijen en hommelsoorten op de rode lijst staan. De op initiatief van Groenkerk in Oentsjerk aangelegde bijenweide met daarop een groot bijenhotel geeft wilde bijen en hommels voedsel en leef- en nestelruimte. Dit is nodig omdat de oppervlakte van de natuurlijke leefomgeving van de meer dan 300 soorten wilde bijen en hommels in ons land steeds kleiner is geworden.
Leefruimte wilde bijen
Alle grote en kleine wilde bijen en hommelsoorten zijn solitaire bijen en hommels die op zichzelf leven en niet in een groep zoals honingbijvolken en enkele hommelsoorten. De bijenstichting streeft landelijk een betere toekomst na voor de solitaire bijen en hommels. De bijenstichting draagt daaraan bij door educatie projecten, aanleg van bijenlinten, verspreiding van voedselplanten en de verbetering van nestelmogelijkheden voor wilde bijen en hommels, zoals op de Bijenweide in Oentsjerk. De bijenweide tussen de winkelpanden en het Heemstrapark in Oentsjerk is deel van het project Levende Bermen van Stichting Cultureel Erfgoed en een van de gifvrije aangelegde en onderhouden bijenweides in ons land. Deze bijenweides zijn nodig omdat de wilde bijenvrouwtjes enkele weken leven en in hun omgeving voldoende stuifmeel en nectar moeten kunnen verzamelen van bepaalde gifvrije waardplanten om in staat te zijn eitjes te leggen. De gifvrije waardplanten op de bijenweide in Oentsjerk zijn speciaal ingezaaide wilde bloemen die geschikt zijn voor verschillende soorten wilde bijen.
Dichtgemaakte gaatjes, bijenhotel bewoond
Gifvrije nestplaatsen vinden de solitaire bijen en hommels in het scheefstaande bouwsel van hout en natuurlijke materialen aan de rand van de bijenweide. Dit grote bijenhotel op een zonnige plek bij struiken en bomen heeft dichtgemaakte gaatjes, een teken dat de kraamkamers gevuld zijn met een eitje in bolletjes stuifmeel en nectar. De larve eet die bolletjes tot ze kan uitvliegen. De openingen van verschillende diameter bieden toegang aan solitaire bijen en hommels van verschillende grootte, net als in de vrije natuur gangen in vermolmde stronken van inheemse bomen als wilg, populier, eik of berk en holle takjes en stengels zoals bamboe en riet en ook wel in de grond.
Leefruimte, klimaatverandering
De verdere urbanisatie, intensivering van landbouwgronden, versteende tuinen en kort gemaaide gazons maken dat steeds meer bloemenrijke gebieden verdwijnen. Het veranderende weerpatroon en de veranderende bloeitijden van planten maken dat wilde bijen en hommels moeilijker voedsel vinden en uit evenwicht raken. Extreme droogte leidt tot minder nectarproductie bij planten waardoor wilde bijen en hommels honger kunnen leiden. Ziekten en parasieten zijn in een gezonde leefomgeving vaak in evenwicht zijn met de gastheersoort, maar bij verminderde gezondheid door invloed van pesticiden en te kort en/of te eenzijdig voedsel zijn ziekten en parasieten wel levensbedreigend voor wilde bijen en hommels. De bijenweiden en bijenlinten met ecologische bijenhotels vormen een klein tegenwicht
Bijenstichting strijdt tegen pesticiden
De bijenstichting zet zich mede in voor het beperken van het gebruik van pesticiden en een verbod op bepaalde bestrijdingsmiddelen. Wilde bijen en hommels zijn in aantal sterk achteruit gegaan, ernstig bedreigd of zelf al (bijna) uitgestorven de afgelopen decennia als gevolg van onder meer pesticiden, verlies van habitat en klimaatverandering. Veel pesticiden om gewassen te beschermen tegen ongedierte, zijn zeer giftig voor wilde bijen en hommels en kunnen hun navigatiesystemen verstoren en voor verminderde voortplanting en een verminderd immuunsysteem zorgen. Zelfs in niet direct dodelijke concentraties kunnen ze tot de dood leiden, bijvoorbeeld niet meer een nest terug kunnen vinden.
Trynwâldster Gerhild van Rooij, gastheer Nationaal Park de Noardlike Fryske Wâlden
Foto’s Gerhild van Rooij juli 2025
1. Bijenhotel, bijenweide (links daken uitgebreide tuinmanswoning van oude Heemstra state)
2. Afgedichte gaatjes in wilde bijenhotel, bijenweide Oentsjerk (project Levende Bermen)
3. Nectar halen, bijenweide Oentsjerk (stichting Cultuur en Landschap Trynwâlden).
