Diederik Pomstra schrijft toegankelijk, zijn avonturenboek Langs de Grote rivier leest als een trein en is een bron van kennis over leven in de steentijd, volwassen worden en levenskeuzes. Natuurliefhebber Pomstra heeft zijn kennis als experimenteel archeoloog met ruim dertig jaar ervaring in steentijdambachten en -technieken in het boek gevlochten.
De mensen van het Bos en de Rivier
Het boek opent met twee jonge wolven die een nieuwe roedel zoeken. Dit hoofdstuk vanuit hun perspectief geeft meteen een beeld van de prachtige natuur en de gevaren die wolven lopen op de grens van een opkomende cultuurwereld. Vanaf het tweede hoofdstuk legt Pomstra het perspectief bij Aisha, die tot de gemeenschap De mensen van het Bos en de Rivier hoort en in dezelfde, nog vertrouwde, wereld leeft als de wolven. Via haar familie brengt de schrijver de prehistorische leefwijze over zoals ook in onze omgeving de Trynwâlden in de Noardlike Fryske Wâlden en alsof hij in die tijd leefde.Pomstra heeft mesolithisch geleefd met uitsluitend de uitrusting van Mesolithen of middensteentijdmensen en is een expert wat betreft het dagelijks leven in de steentijd. Via Aisha vertelt hij hoe in die tijd een bed of hut gemaakt werd of gereedschap om te koken, jagen of vissen en hoe van bewerkte huiden en vezels kleding, draagmanden of damwanden gemaakt werden.
Vuur maken en beproeving
De jacht op zalm is noodzakelijk om de winter te overleven. Die zalm wordt vooraf geëerd. Daarna is het afwachten waarbij een afscheiding en voorbode voor botsingen plaatsvindt eer de zalmtrek begint en de vanuit boomkano’s zalm gevangen kan worden. Verhalenderwijs wordt duidelijk hoe gebruiksvoorwerpen en gereedschappen voor de jacht en visserij gemaakt worden, ook de met de hand uitgeholde boomkano. Werk-, bouw- of kookplaatsen van natuurlijk materiaal komen ook aan bod, evenals zelf vuur maken met alleen natuurlijke materialen en hulpmiddelen. Aisha, die nooit alleen is geweest, moet na de zalmvangst, zoals iedere veertienjarige van haar volk een overgangsproef doen van kind naar volwassene. De proef bestaat uit een maanperiode alleen overleven aan de rand van de rivier. Ze moet haar eigen hut bouwen en voor eten zorgen en een wintervoorraad verzamelen voor de gemeenschap. Dat lijkt te lukken. Haar moeder, heeft tijdens haar proef een visioen gehad over de toekomst van de gemeenschap. Aisha moet het verleden ontrafelen en de waarde van leven ontdekken in een veranderende wereld.
Levens
De toekomst van haar volk hangt af van haar keuzes. Ze staat drie keer oog in oog met een wolf en volgt uiteindelijk dagenlang zijn pad. Het leidt tot een grotere beproeving dan de maanperiodeproef, haar tocht heeft verstrekkende gevolgen die zijn ingeluid in het eerste hoofdstuk. Hier stijgt het verhaal boven zichzelf uit met grote vragen over rechtvaardigheid en afsplitsen, wat kwaad of goed is en vooral welke verantwoording het meegesleept worden in tijden van dreiging, angst, strijd, tot doden toe, vraagt. Bij terugkeer binnen de gemeenschap moet Aisha helen en de familie en gemeenschap moeten berusten. Ze bemoedigen, troosten en accepteren een passende actie op basis van verleden, heden en toekomst. Het deels open einde deed me denken aan de reactie van de gemeenschap van de in ‘onze’ Tweede Wereldoorlog – ver weg van hun thuis en cultuur – meegesleepte ‘Inheemse bevrijders’ uit Amerika en Canada. Radboudonderzoeker Mathilde Roza, (universitair hoofddocent Moderne talen en culturen) stelde in het Vrijheidsmuseum in Groesbeek in 2025 een indrukwekkende tentoonstelling samen over deze inheemse vrijheidsstrijders in het kader van 80 jaar vrijheid. Daar hing een reactie van de inheemse gemeenschappen verwoord door Patty Loew, hoogleraar Journalistiek, horend tot de inheemse River Band van Lake Superior Chippawa: “Je moet een soldaat opnieuw kennis laten maken met zijn of haar menselijkheid. Als je dat niet doet loopt de hele maatschappij risico.”
Trynwâldster Gerhild van Rooij, tekst.
Foto’s:
Diederik Pomstra. Langs de grote rivier, (2025, Elikser), boekomslag en illustraties, Atelier Marina Paradies.
Tekst van Patty Loew (tentoonstelling, 2025 Inheemse bevrijders, Bevrijdingsmuseum).
