Hoe is het de plataan vergaan?

Precies op 8 maart 2001, 25 jaar geleden dus, werd een grote plataan verplant van Oentsjerk naar St. Oedenrode.

Omdat er een nieuw Heemstra State gebouwd zou worden stond deze boom in de weg. De plataan, toen ±125 jaar nu dus al 150 jaar oud, werd met wortel en al op een dieplader gelegd en naar Brabant gereden alwaar hij nog steeds staat te pronken.
Van Johan van den Berk van de firma van der Berk Boomkwekerijen kreeg de redactie de volgende informatie waarvoor uiteraard onze dank. Omdat deze site de Friese taal weleens gebruikt wil zij het Brabants als eerste melden. De vertaling volgt erna. Het stond een tijd geleden in het personeelskrantje. Jos en Bernard zijn twee medewerkers die 25 jaar geleden de plataan mee gerooid hebben en nog steeds bij hen werken:
Sitaat:
Vur de rubriek ’Ut de aúw doos’ graove twee mar­kante types Bernhard en Jos, de diepste loôpen van hun geheuge dur. Witte wel, vur ’t naogeslacht én vur al dè jong grut, dè ze wèl weete hoe ‘t hier vruuger oan toe ging. We nééme ow mee in un paor van hun beste verhaolen. Ginne flauwekul, gewoon hoe ’t écht gegaon is, mi véul gelaach en zónder blad vur de mond. Vat d’r maor vast un pils­ke bè, want dit wort smulle gebloaze!
“Die Plataan van ’t Kokosveld, daar ken ik wel wa over vertellen,” begint d’n Zjos enthousiast. “Die joekel komt vanuit Friesland, daar ergens te­gen de kust aan. Dat was wel een mooi sport!” Hij vervolgt: “We zijn hier s’ morgens om 03.30 uur weggereden, want da is nogal een stukske rijen. Er moest een buis onder de kluit geskoven worden, want die boom moest eruit getakeld worden. Die Plataan, daar zaat een kroon op van een dikke 20 meter breed! Dus uiteraard een grote kraan erbij.” Zjos legt uit hoe het proces verliep: “Uren heb­ben we alles losgegraven. Toen een buis er­onderdoor geschoten en kabels erdoor gedouwd, zodat we ‘m konden opvatten en plat­leggen. Maar goed, die machinist van die kraan had al een paar keer moeten doorschakelen.” Op dat moment kwam er dan toch spanning: “Op een gegeven moment begon die kraan te piepen en toen kwam dien boom toch omhoog. Hij was uit ’t gat en kiepte mee um!” vertelt Zjos fanatiek.
Maar dan gebeurde er iets onverwachts. “Toen kwam er net een ouw menneke underdeur ge­reden en die kreeg ‘n tak in z’n nek. Toen zee­je wij tegen elkaar: ‘Die gaat thuis een nei broek aan doen, want die het ‘m nat, da ken nie an­ders.’ Die had skrik gehad, da ken nie anders.” Het transport van de Plataan bleek ook geen ge­makkelijke klus. “Op een dieplader zetten kon nie, want daar zaat een een-assige truck onder. Dan zou ie er zo doorhene zakken. Gelijk platgemaakt bo­venin, want anders kon ie nergens onderdeur. En de rest hadden we op maat gemaakt op de wagen.

Vertaling
Voor de rubriek ‘Uit de oude doos’ graven twee markante types, Bernhard en Jos, diep in hun geheugen. Voor het nageslacht én voor al dat jonge grut, zodat zij weten hoe het hier vroeger toeging. We nemen je mee in een paar van hun mooiste verhalen. Geen flauwekul, gewoon zoals het écht is gegaan, met veel gelach en zonder blad voor de mond. Pak er maar vast een pilsje bij, want dit wordt genieten!
“Die plataan van het Kokosveld, daar kan ik wel wat over vertellen,” begint Jos enthousiast. “Die joekel kwam uit Friesland, ergens daar tegen de kust. Dat was nog eens een mooie klus!”
Hij vervolgt: “We zijn ’s morgens om 03.30 uur vertrokken, want het was een flink eind rijden. Er moest een buis onder de kluit worden geschoven, want die boom moest eruit getakeld worden. Die plataan had een kroon van zeker twintig meter breed! Dus daar kwam uiteraard een grote kraan bij.”
Jos legt uit hoe het proces verliep: “Urenlang hebben we een sleuf om de wortels heen gegraven. Daarna hebben we een buis onder de kluit door geschoven en kabels erdoorheen getrokken, zodat we hem konden optillen en neerleggen. Maar goed, die machinist van de kraan moest al een paar keer extra kracht bijzetten.”
Op dat moment liep de spanning op: “Op een gegeven moment begon die kraan te piepen en toen kwam die boom toch omhoog. Hij was uit het gat en kantelde mee!” vertelt Jos fanatiek.
Maar toen gebeurde er iets onverwachts. “Er kwam net een oud mannetje onderdoor gefietst en die kreeg een tak in zijn nek. Toen zeiden wij tegen elkaar: ‘Die trekt thuis een schone broek aan, want die heeft het in zijn broek gedaan, dat kan niet anders.’ Die moet enorm geschrokken zijn.”
Ook het transport van de plataan bleek geen eenvoudige klus. “Op een dieplader zetten kon niet, want daar zat een eenassige truck onder. Dan zou hij er zo doorheen zakken. We hebben hem bovenin direct afgevlakt, want anders paste hij nergens onderdoor. De rest hebben we op maat gemaakt op de wagen door er extra takken af te zagen.”
Einde sitaat.

Toen de boom hier aankwam hebben we hem vlakbij onze loods geplant, hij is meteen weer goed aangegroeid. Het is nog steeds de grootste boom ooit, die in Nederland horizontaal over de weg vervoerd is.
Bij elke excursie die we hier hebben stoppen we bij de plataan en vertellen zijn verhaal, mensen vinden dat altijd geweldig om te horen.

In feite is de boom nog wel te koop, maar we vinden het zo’n mooi verhaal dat we het ook steeds moeilijker vinden om er weer afstand van te moeten doen. Er woont ook al jaren een uil in de plataan.

Einde bericht Johan van den Berk.

Het is natuurlijk heel fijn te vernemen dat de boom nog leeft en dat er van genoten wordt. In onderstaande PDF staan ook nog krantenknipsels over de verplanting, met dank aan de Stichting Erfgoed Trynwâlden.
Volgend jaar bestaat het huidige Heemstra State dus waarschijnlijk 25 jaar!

Klik op onderstaande foto voor een vergroting op tablet of computer en het bepalen van eigen snelheid. Het zijn staande foto’s.