De ‘bloemenslinger’ voor op het huis Rengersweg 27 in Oentsjerk is vanaf de weg te zien. De kleurrijke decoratie is ieder jaar anders en lijkt een natuurlijke versie van de cultuurhistorische guirlande of festoen in steen of hout. Een stenen voorbeeld hangt in Aldtsjerk op het hoofdgebouw van buitenplaats De Klinze aan de Van Sminiaweg.
GUIRLANDE EN FESTOEN
De traditie om voorgevels van voorname huizen, states en paleizen te decoreren met uitbeeldingen van een of meer horizontale, verticale of anders afhangende slingers is eeuwen oud en kent diverse vormen. De horizontale bloemenslinger die het pand aan de Rengersweg siert, hangt tussen de dakrand en ramen en bestaat uit echte, levende bloemen. De slingervorm versmalt enigszins aan de uiteinden van de achter de bloemenzee schuilgaande bloembakken. De vorm roept het beeld op van een op architectuur aangebrachte cultuurhistorische stenen slinger zonder linten. Deze slinger wordt wel een guirlande genoemd en is de tegenhanger van de bloemenslinger die omhoog gehouden wordt door een of meer linten, manchetten of medaillons. De laatste wordt meestal een festoen genoemd, evenals de van een enkel lint afhangende verticale slinger.
OMKRANSING
De meeste cultuurhistorische in steen of hout uitgebeelde slingers versieren kapitelen, frontons of raampartijen en pilasters. De voorgevel van de Klinze heeft twee pilasters naast de met een trap verhoogde entree. Ze gaan langs het balkon omhoog en zijn bekroond met een driehoekig fronton. Het ronde raam, een oeil de boeuf of oog van de os in het fronton wordt omkranst door een bloemenslinger en lijkt onderin aan beide zijde uit een hoorn des overvloed te komen waaruit, eveneens aan beide zijden, de slinger voortgezet wordt aan de onderzijde van het fronton. Het fronton dateert van de twintigste eeuw. Het in 1685 door Hessel van Aysma gestichte huis kwam rond 1700 in bezit van Hobbe Baerdt van Sminia en kreeg in 1877 een verhoogd middenrisaliet en kuiven boven de vensters. (De kuiven zijn beschreven in Erfgoed in de Trynwâlden 62). De aangebrachte aanbouwen zijn in 1789 weer verwijderd en de verhoogde middenpartij is bij een verbouwing in 1966 vervangen door het huidige, pseudo 18e eeuwse fronton.
TEKEN VAN GELUK
De omkransing van de oeil de boeuf symboliseert evenals de guirlandes en festoenen voorspoed of geluk. Dit wordt uitgedrukt in groei, bloei en vruchtdragen. De meeste van deze slingers bestaan uit geopende bloemen, soms ook knoppen, ranken en bladeren, loofwerk met noten of gerijpte vruchten en een enkele keer uit schelpen. De kransslinger, festoen en guirlande op architectuur verwijst daarmee naar de rijkdom van de meestal bijbehorende bloementuinen, vruchtbomen, slingermuren met leifruit, oranjerieën, bossen en tuinparken die van oudsher bij de voorname panden en states hoorden. Bloemen voor de sier waren lange tijd een luxe die alleen weggelegd was voor kapitaalkrachtige mensen evenals de overvloed van fruit van eigen land en van exotischer fruit en bloemen uit de eigen oranjerie, zoals de nu lege kas en kweekbak die nog te zien zijn op Stania state, Rengersweg 2. De bloemen en het fruit in de slingers waren niet alleen decoratie op schalen en tafels. Diverse bloemen, kruiden en vruchten waren ingrediënt voor vele verse of ingemaakte gerechten, sappen en dranken.
KROON
De afhangende slingers aan beide zijden van de oeil de boeuf op de Klinze eindigen als horizontale uitlopers en bestaan uit bloemen en loof. Op de website van Cornel.nl staat een foto van 20 mei 2024 van het na de door dit bedrijf uitgevoerde restauratie terugplaatsen van de florale ornamenten op het fronton. Bouwbedrijf Cornel*, de bouwer sinds 1918, noemt dit terugplaatsen de kroon op hun werk aan het hoofdgebouw De Klinze in Aldtsjerk. Het geeft extra allure aan de gevel van het statige gebouw dat vanaf de openbare oprijlaan langzaam steeds verder in beeld komt.
TEKST
Trynwâldster Gerhild van Rooij, tekst uit lezing op locatie ‘Van Sminiaweg-Rengersweg: langs kunst en groen en rood erfgoed in de Trynwâlden’ voor Galerie Bloemrijk Vertrouwen (GBV)
FOTO’S
1. Bloemen die aan ”Guirlande” doen denken, Rengersweg 27, Oentsjerk (foto juli 2026, Gerhild van Rooij)
2. De Klinze, fronton met detail van oeil de boeuf en sierornament in de vorm van bloemenslingers (foto maart 2023, Gerhild van Rooij)
3. Pilasters en fronton, voorgevel de Klinze, Van sminiaweg 30-34, Aldtsjerk (foto maart 2023, Gerhild van Rooij)
*Zie foto 20.5.2024 in bericht 24.5.2024 op Cornel.nl Afronding monumentaal pand restauratie ‘De Klinze’ – Nieuwbouw – Verbouw
Zie ook Erfgoed in de Trynwâlden nr. 68. Rond oeil de www.trynwalden.nl/nieuws/2023/03/erfgoed-in-de-trynwalden-nummer-62-de-klinze-van-sminia-wapen-op-balkon daklicht van De Klinze – Trynwâlden Online
en https://www.trynwalden.nl/nieuws/2023/03/erfgoed-in-de-trynwalden-nummer-62-de-klinze-van-sminia-wapen-op-balkon/
